Văn hóa Hà Nội vì hòa bình hội nhập và phát triển
21/11/2014 | 1:20
Nói tới văn hoá là nói tới con người, cộng đồng người và mảnh đất mà trên đó người ta sinh ra, lớn lên và gắn bó cộng đồng suốt chiều dài lịch sử. Với Thăng Long – Hà Nội thì chiều dài lịch sử ấy không chỉ được đo bằng thời gian hàng ngàn […]
Nói tới văn hoá là nói tới con người, cộng đồng người và mảnh đất mà trên đó người ta sinh ra, lớn lên và gắn bó cộng đồng suốt chiều dài lịch sử. Với Thăng Long – Hà Nội thì chiều dài lịch sử ấy không chỉ được đo bằng thời gian hàng ngàn năm, mà còn được đo bởi những sự kiện trọng đại đối với cả dân tộc Việt Nam
Nhiều sự kiện còn mang ý nghĩa thời đại, ý nghĩa quốc tế. Ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông không chỉ có ý nghĩa đối với độc lập, tự do của Việt Nam mà còn là chiến thắng góp phần chặn đứng tham vọng của một đế quốc hùng mạnh, tàn bạo bậc nhất lúc bấy giờ trên phạm vi khu vực và thế giới. Chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” không chỉ mang lại hoà bình cho Việt Nam mà còn khẳng định chân lý về sức mạnh tất thắng của chính nghĩa, sức mạnh vô địch của hoà bình so với chiến tranh phi nghĩa.
Trải thăng trầm lịch sử, với những chiến công mang tính thời đại mà Thăng Long – Hà Nội được nhân dân cả nước và nhân dân yêu chuộng hoà bình trên toàn thế giới biết đến là vùng đất địa linh, nhân kiệt. Hơn thế nữa, là một thành phố mà ở đó có cộng đồng người nối tiếp từ thế hệ này đến thế hệ khác nuôi dưỡng trong trái tim mình dòng máu yêu hoà bình tha thiết. Chính cái “gen” yêu hoà bình sâu sắc đó đã giúp cho Thăng Long – Hà Nội đứng vững trước mọi âm mưu đen tối của các thế lực xâm lược, hiếu chiến, phản tiến bộ. Tuy nhiên, bị buộc phải chiến đấu vì độc lập, tự do của dân tộc mà Thăng Long – Hà Nội phải cầm vũ khí, mà phải “sát Thát”, quyết tiêu diệt quân thù. Nhìn bề ngoài sự kiện, lại thêm kẻ thù tuyên truyền, xuyên tạc làm nhiều người có thể đã có lúc không hiểu về Thăng Long – Hà Nội. Thậm chí còn nhầm tưởng rằng người Việt Nam hiếu chiến. Đã có thời người ta cố tình bóp méo hình ảnh người lính Việt Nam trên các trang báo, các video như một kẻ ham bắn giết. Công bằng thay, sự thật vẫn là sự thật. Lịch sử hàng ngàn năm đâu dễ bị xuyên tạc. Viết về con người Việt Nam, nhà nghiên cứu văn hoá nổi tiếng Đào Duy Anh nhận xét: “Con người Việt Nam thường thì nhút nhát và yêu chuộng hoà bình, song ngộ sự cũng biết hy sinh vì đại nghĩa”1.
Con người Thăng Long – Hà Nội từ ngàn xưa vốn hiền hoà, dễ tin người và sẵn sàng làm tất cả vì hoà bình. Chính bản chất tốt đẹp nhiều khi đến ngây thơ như vậy mà trong lịch sử đã có những bi kịch ngàn đời không thể quên. Đó là chuyện Mỵ Châu – Trọng Thuỷ. Bi kịch trong mối tình đôi lứa này cho ta nhiều cách nhìn, nhiều cách đánh giá. Đương nhiên, người ta có quyền trách cứ sự ngây thơ trong tình yêu của Mỵ Châu dẫn tới việc “nỏ thần vô ý trao tay giặc” mà mất nước! Để rồi hình ảnh của người con gái thuỷ chung, say đắm trong tình yêu ấy mãi mãi là hình ảnh đáng thương với pho tượng mất đầu trong Am Mỵ Châu ở Cổ Loa, kinh thành xưa của An Dương Vương. Phải chăng tình yêu của Mỵ Châu trong trắng và xuất phát từ nơi trái tim con người. Tình yêu đúng nghĩa vì con người. Nếu có chăng, An Dương Vương còn có mục tiêu khác là vì mối bang giao giữa hai nước, thì cũng là lẽ thường giữa hai quốc gia cổ xưa muốn thể hiện sự tin cậy và tránh nghi kỵ, thù hận. Suy cho cùng cũng là vì hoà bình. Tiếc thay, sự chân thành và ước muốn hoà bình ấy lại bị lợi dụng mà thành ra tình sử oan nghiệt trong lịch sử. Thất bại của An Dương Vương vô cùng đau đớn và nguy hại, dẫn đến hàng ngàn năm Bắc thuộc, nhưng cha con ông vẫn được người Việt đời đời tôn thờ. Phải chăng nhân dân tôn thờ sự trung liệt, trong sáng, chính nghĩa của người đứng đầu đại diện cho bản chất của chính mình. Dẫu có thất bại thì cũng là sự thất bại tạm thời của chính nghĩa, của lòng khát khao vì hoà bình trước sự tráo trở, đen tối phi nghĩa. Câu chuyện lịch sử ấy cho ta bài học sâu sắc về việc cảnh giác với kẻ thù, nhưng cũng là bằng chứng đầy thuyết phục về cái gen yêu hoà bình của người Việt Nam từ ngàn xưa. Cái gen yêu hoà bình ngấm vào máu nên không thể ngờ rằng kẻ khác lại tán tận lương tâm biến tình yêu của trái tim thành mưu đồ đen tối trong toan tính xâm lược.
Lịch sử Thăng Long – Hà Nội còn nhiều chứng tích về lòng khát khao hoà bình của người Việt Nam. Huyền thoại Hồ Hoàn Kiếm là một trong những di sản văn hoá đậm nét yêu hoà bình của Thăng Long – Hà Nội. Chính giữa trái tim của Thủ đô một nước lại có một huyền thoại sâu sắc, thú vị có một không hai về tình yêu hoà bình của một dân tộc. Chuyện kể rằng, người anh hùng dân tộc Lê Lợi đứng đầu cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Minh đã mượn gươm của thần rùa để đánh giặc. Sau khi đánh tan giặc, Vua Lê đã trả gươm cho rùa thần ở hồ Lục Thuỷ nên hồ đã có tên là Hoàn Kiếm để ghi khắc sự tích lịch sử giàu tính nhân văn này. Phải mượn gươm để đánh giặc, nghĩa là không “chạy đua làm vũ khí” mà ngày nay gọi là chạy đua vũ trang giữa các quốc gia mà số tiền có thể nuôi hàng trăm triệu người trên thế gian này chung sống hoà bình! Một dân tộc không lấy việc chuẩn bị vũ khí làm trọng thì có thể hiếu chiến được chăng? Đánh tan giặc rồi lại trả vũ khí để bắt tay xây dựng cuộc sống trong hoà bình thì dân tộc ấy đích thực yêu hoà bình! Sự thật lịch sử khi Lê Lợi đánh quân xâm lược nhà Minh còn minh chứng một điều thú vị nữa là: ngay trong chiến tranh, truyền thống yêu hoà bình, trọng nhân nghĩa của dân tộc ta cũng thể hiện rất rõ. Đánh giặc để có hoà bình, độc lập của dân tộc, chứ không phải mục đích huỷ diệt con người. Cái đích cuối cùng là hoà bình. Chính vì thế mà khi vòng vây Vương Thông ở Thăng Long khép lại, giặc không còn lối thoát, ta có đủ điều kiện để tiêu diệt sạch quân thù, nhưng Lê Lợi, Nguyễn Trãi lại đồng ý với nhà Minh lập hội thề ở Bồ Đề mà chấm dứt chiến tranh. Ấy chính là tư tưởng cần hoà bình hơn là chiến thắng. Bao dung hơn là thù hận. Kẻ thù tàn bạo “nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn, vùi con đỏ…” gây tội ác trời không dung, đất không tha, nhưng khi gặp bước đường cùng thì “ham sống sợ chết” cũng là lẽ thường thấy ở quân xâm lược. Hiểu được lẽ nhân tình mà ta đã không nỡ giết sạch bọn chúng, cho dù lửa hận vẫn bầm gan, tím ruột. Một con người phải kiềm chế như vậy đã là khó, cả dân tộc phải kiềm chế như vậy thì thật là vĩ đại! Ta lấy nhân nghĩa mà mở đường hiếu sinh, cấp thuyền, cho ngựa và lương thực để kẻ thù rút về nước không gây thêm thù hận mà tạo dựng nền thái bình muôn thuở.
Sử sách mãi ghi chân lý sáng ngời của một dân tộc yêu hoà bình trên đất Thăng Long – Hà Nội. Chính vì có truyền thống văn hoá hoà bình mà Thăng Long – Hà Nội hiên ngang trước mọi thử thách lịch sử. Để đến một ngày cả thế giới hiểu rằng thành phố Hà Nội thực sự là một thành phố vì hoà bình không chỉ đơn giản là người Hà Nội yêu quý bạn bè, mở rộng vòng tay bè bạn với tất cả các quốc gia trên thế giới, mà ngay trong gian khổ hy sinh, người Hà Nội vẫn nén đau thương, anh dũng vì hoà bình của chính mình, đồng thời cũng là vì hoà bình của các dân tộc khác mà sống, mà chiến đấu, mà lao động dựng xây đất nước hoà bình. “Ta vì ta ba chục triệu người/ Cũng vì ba ngàn triệu trên đời” có thể là cách hành xử chẳng “khôn ngoan” nếu nhìn từ giác độ dân tộc, hẹp hòi; Nhưng mãi đúng theo lẽ sinh tồn “mình vì mọi người” để “mọi người vì mình”. Sự thật lịch sử là: nhân dân yêu chuộng hoà bình trên khắp hành tinh này luôn đứng về phía chúng ta. Có thể lực lượng hoà bình thường ít súng đạn, thậm chí ít cả lương thực, tiền bạc, nhưng sức mạnh lại vô địch. Chính vì thế ta đã thắng trong mọi cuộc chiến tranh cứu nước. Ta chiến thắng không phải vì ta to lớn, hùng mạnh mà vì ta chính nghĩa, vì ta yêu chuộng hoà bình. Chân lý đó còn nguyên giá trị lịch sử và có tính thời sự trong hoàn cảnh hiện nay. Và vì thế, Hà Nội được UNESCO công nhận danh hiệu Thành phố vì hoà bình là tài sản vô cùng quý giá mà người Thăng Long – Hà Nội và cả dân tộc Việt Nam gìn giữ từ đời này qua đời khác mà có được. Tài sản vô cùng quý báu đó phải được phát huy cao độ trong sự nghiệp giữ nước và dựng nước hôm nay.
Tiếc rằng, không phải tất cả mọi người trong chúng ta đều ý thức được vinh dự to lớn đó. Không ít người còn chìm trong cơn mê muội danh lợi để làm điều trái đạo lý của dân tộc, làm tổn hại đến lợi ích của nhân dân. Vì lợi ích ích kỷ của mình, của nhóm lợi ích mà sẵn sàng bán rẻ lương tâm, bán rẻ lợi ích của cộng đồng. Nhiều kẻ tha hoá theo đồng tiền, theo lối sống hưởng lạc, đồi truỵ mà làm tổn hại thuần phong, mỹ tục, nêu gương xấu trong xã hội, làm suy giảm niềm tin và tinh thần đoàn kết cộng đồng. Tất cả những tệ nạn đó nguyên nhân sâu xa từ sự lãng quên truyền thống cha ông, chạy theo lối sống của kẻ “quen ăn trên, ngồi chốc”, đắm say quyền lực, mê muội bạc tiền, hoang dâm, hưởng lạc, cờ bạc, rượu chè… Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đã từng cảnh tỉnh các quan hư, tướng hỏng trong Hịch Tướng sĩ văn: “kẻ thì chọi gà cho thích, kẻ thì đánh bạc mua vui, có người chỉ chăm vườn ruộng, cốt nuôi được nhà, có người chỉ mến vợ con, lấy mình làm trọng, cũng có kẻ chỉ lo làm giàu làm có, việc quân quốc chẳng thèm đoái hoài, cũng có người chỉ ham săn bắn mà quên việc binh, hoặc là đam mùi rượu ngọt, hoặc là mê tiếng hát hay…”. Lấy chuyện xưa tích cũ mà soi, thấy giật mình vì một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên ngày nay còn tệ hơn cả những quan hư, tướng hỏng thời phong kiến! Bộ phận không nhỏ này không mau hối cải thì chẳng những truyền thống cha ông bị mai một mà sức mạnh thời đại cũng bị giảm suy. Để đến lúc xã hội lộn xộn, đất nước suy vong, thảm cảnh nước mất, nhà tan diễn ra trước mặt thì còn có gì ứng cứu được chăng? Cách đây gần chục thế kỷ, một vị vương phong kiến còn biết lo danh tiếng của mình trong lịch sử khi để nước mất, nhà tan: “Chẳng những thân ta kiếp này chịu nhục, mà trăm kiếp khác tiếng dơ không rửa, tên xấu vẫn còn, mà gia thanh các ngươi cũng không khỏi mang tiếng là bại tướng”. Suy ngẫm sâu xa mới thấy lời cảnh báo của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn còn nguyên ý nghĩa với chúng ta hôm nay.
Chúng ta yêu hoà bình, chúng ta phải làm tất cả vì hoà bình. Danh hiệu Hà Nội – Thành phố hoà bình không phải tự nhiên mà có. Nó là kết tinh lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc ta, của nhân dân ta. Chúng ta không có bất kỳ lý do nào cho sự quên lãng, phai nhạt giá trị truyền thống quý báu đó. Hàng triệu học sinh đã tham gia cuộc thi tìm hiểu Hà Nội – Thành phố vì hoà bình. Nhiều bài thi của các em nhỏ đọc lên ta rưng rưng nước mắt mà tin tưởng rằng: dẫu còn muôn vàn gian khó để trở thành cường quốc, nhưng lòng khát khao hoà bình của dân tộc, sức mạnh bách thắng của chính nghĩa luôn thuộc về chúng ta. Tương lai đất nước tươi sáng bởi chính tuổi trẻ sáng tạo, lớp người đi trước kiên trung, gương mẫu đoàn kết giữ gìn và phát huy truyền thống cha ông trong giữ nước và dựng nước. Đoàn kết! Đoàn kết! Đại đoàn kết! Thành công! Thành công! Đại thành công! Hoà bình, hạnh phúc ấm no nhất định thuộc về Hà Nội – Thành phố vì hoà bình, thuộc về Việt Nam yêu chuộng hoà bình!./.
N.V.C
Bài viết liên quan
Mẫu biểu trưng, bộ nhận diện chính thức kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam
VHO – Bộ VHTTDL đã bàn hành Quyết định số 3228/QĐ – BVHTTDL ngày 9.9.2025 về việc phê duyệt mẫu biểu trưng (logo), bộ nhận diện để sử dụng chính thức trong các hoạt động tuyên truyền kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6.1.1946 – 6.1.2026). Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký và thay thế Quyết định số 3175/QĐ-BVHTTDL ngày 4.9.2025 của Bộ trưởng Bộ VHTTDL.
Tốt nghiệp THPT 26.6.2025: Kỳ thi được toàn xã hội đặt nhiều kỳ vọng
VHO – Biến kỳ thi tốt nghiệp THPT thành “ngày hội” của người học, người dạy và cả xã hội. Đó là sự chuyển hóa từ một nền giáo dục thi cử nặng ứng thí sang nền giáo dục khai phóng và nhân văn.
Phát huy vai trò văn hóa, VHNT về giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
VHO – Thay mặt Bộ Chính trị, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa ký ban hành Chỉ thị số 42 của Bộ Chính trị về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”.
Triển khai Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có công văn 1461 /BVHTTDL-GĐ về việc triển khai Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình
Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số
Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa, con người Việt Nam thật sự trở thành sức mạnh nội sinh, tạo động lực cho phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc là nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Đây cũng chính là cơ sở quan trọng trong việc định hướng, xây dựng chính sách bảo tồn, phát huy, quảng bá giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
