Nhớ thời khắc lịch sử ngày đoàn tụ, thống nhất đất nước

Đêm 30-4, đêm đầu của đất nước hòa bình và thống nhất, ai mà ngủ được. Sài Gòn điện vẫn lung linh sáng, trai gái vẫn dắt nhau đi dọc đường Võ Văn Tần. Tôi vẫn nhớ đêm ấy tiểu đội trinh sát toàn lính trẻ của tôi nằm nhìn lên tấm bảng đen và nhớ về quê hương, nhớ về lũ bạn thời đi học. Chiến tranh làm dòng chữ trên bảng dừng lại từ lúc nào còn sót lại nét phấn của thầy giáo nào đó ghi tên bài thơ Bến My Lăng. Đêm ấy tinh khôi như chưa hề có chiến tranh trong tôi, thành phố yên ả và nghe có tiếng còi tàu từ bến Bạch Đằng vọng lại. Có lẽ không chỉ có hàng nghìn người lính chúng tôi thao thức mà cả Sài Gòn, cả Việt Nam thao thức. Tôi nhớ miền bắc, nhớ mẹ cha, nhớ Trường đại học Cơ Điện trên Việt Bắc mà tôi đã rời xa bốn năm. Tôi mong chóng sáng để ngày mai được nhìn thấy Sài Gòn rõ hơn, để ngày mai tôi sẽ viết lá thư về cho mẹ.

Sáng 1-5-1975, chưa kịp ngồi viết thư về cho mẹ thì tôi nhận được lệnh mang theo vũ khí, trang bị lên gặp Ban Chính trị trung đoàn nhận nhiệm vụ tham gia cuộc mít-tinh mừng ngày hòa bình đầu tiên của các thầy, cô giáo và học sinh Trường Lê Quý Đôn với chiến sĩ quân giải phóng. Tôi vui bao nhiêu khi được giao nhiệm vụ, song cũng lo lắng bấy nhiêu.

Lần đầu gặp gỡ với những con người của thành phố Sài Gòn mới giải phóng, tôi không biết sẽ phải nói gì và cũng không hình dung ra được nội dung cuộc gặp mặt này như thế nào nữa. Tham gia buổi mít-tinh, ngoài các thủ trưởng đơn vị trực tiếp lên nói chuyện có anh Lê Hỏa, anh Phạm Hoài Thủy, đều là giáo viên cấp ba nhiều năm trước khi đi bộ đội và tôi.

Hội trường của Trường Lê Quý Đôn lúc đầu chỉ chừng trăm người, nhưng sau đó nhanh chóng đông lên. Tôi nhìn xuống thấy có cả phóng viên nước ngoài quay phim và hí hoáy ghi chép. Các thầy giáo, cô giáo, học sinh và nhiều bạn thanh niên, sinh viên mặc đẹp lắm, nhất là các cô và các bạn nữ sinh mặc áo dài thật tươi tắn.

Mở đầu, hai anh Lê Hỏa và Hoài Thủy nói về công việc nghề giáo của các anh ấy ở miền bắc trước ngày đi chiến đấu. Các anh nói về người thầy giáo: ở đâu cũng là người đưa đò giống nhau, ở đâu cũng là những người làm nghề cao quý.

Tôi thấy dưới khán phòng vỗ tay nhiều, dần dần không khí cuộc gặp gỡ trở nên thân tình không một chút gượng ép. Sau đó, một thầy đứng lên giới thiệu tôi là một sinh viên đại học miền bắc đi bộ đội và đề nghị tôi lên phát biểu. Nhiều ánh mắt tò mò nhìn theo khiến tôi hồi hộp như thể học trò lên bảng ngày nào và mở đầu: “Em thưa các thầy giáo, cô giáo, thưa các bạn học sinh, sinh viên”. Tôi vừa nói thì cả khán phòng ồ lên. Tôi bỗng nhìn thấy hàng ghế đầu có thầy giáo, cô giáo lau nước mắt. Có một cô giáo cũng đã có tuổi đứng lên, nhưng phải một lúc sau mới nói được: “Quý anh gọi chúng tôi là thầy cô à?”. Tôi trả lời ngay: “Thưa vâng ạ! Đã bốn năm nay em mới lại được đứng trên giảng đường và để chào các thầy giáo, cô giáo. Em như thấy đang ở trường của mình vậy”.

Nghe tôi nói, cô giáo lại lấy khăn lau nước mắt. Sau một hồi để cảm xúc qua đi, cô hỏi tôi: “Em cho tôi hỏi những suy nghĩ về người Sài Gòn em gặp từ hôm qua đến giờ”. Tôi nói ngay không chút suy nghĩ: “Thưa cô, em không thấy có gì xa lạ cả, vì chung quanh đây đều là đồng bào của mình cả”.

Sau câu trả lời của tôi, phía dưới lại thấy nhiều người lau nước mắt hơn. Có lẽ thấy tôi còn trẻ, phát biểu tự nhiên cho nên không khí sôi động hẳn. Lúc này, một thầy giáo đứng lên giới thiệu: “Tôi tên là Ngươn, em cho tôi hỏi, những năm qua là sinh viên miền bắc, em có biết gì về phong trào Hát cho đồng bào tôi nghe của sinh viên Sài Gòn không?”. Tôi trả lời: “Em có biết năm 1971 -1972, sinh viên các trường đại học miền bắc luôn theo dõi phong trào của các bạn sinh viên miền nam và ai cũng thuộc bài hát Tiếng hát những đêm không ngủ của nhạc sĩ Phạm Tuyên ca ngợi và ủng hộ phong trào Hát cho dân tôi nghe”. Tiếng vỗ tay lại rộ lên rào rào cùng bao nụ cười và ánh mắt trìu mến dành cho tôi.

Sau đó, mọi người trong hội trường đề nghị tôi hát bài hát đó. Đồng chí Chủ nhiệm Chính trị trung đoàn nhìn tôi khuyến khích. Thế là tôi hát. Tôi hát như ngày nào đã hát ở trường đại học của mình và như thấy bao đứa bạn tôi trong tốp ca ngày ấy trên giảng đường đã cùng tôi lên đường vào nam chiến đấu, trong số đó có những người đã ngã xuống, không kịp nhìn thấy ngày chiến thắng, thống nhất đất nước.

Để rồi, giữa buổi sáng ngày 1-5 năm ấy, tôi đã được hát với các thầy giáo, cô giáo và các bạn học sinh của thành phố Sài Gòn một ca khúc giục giã của tuổi trẻ. Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn nhớ không khí cảm động của buổi sáng tháng 5 năm ấy, trên sân Trường Lê Quý Đôn đầy nắng, gió, hoa và nước mắt của ngày vui độc lập.

Sau buổi gặp gỡ, tôi đã viết bài thơ Nước mắt sân trường và lưu giữ bản thảo bài thơ ngày ấy trong ba-lô mang từ chiến trường. Bài thơ mộc mạc mà sao mỗi lần đọc lại tôi thấy lòng xốn xang đến thế. Nhiều năm qua đi, mỗi dịp vào công tác trong thành phố Hồ Chí Minh, tôi đều đi bộ đến đây nhìn vào mái trường với niềm yêu dấu. Tôi nhớ những gốc cây cổ thụ trong trường rì rào gió, tôi nhớ thầy giáo Ngươn, cô giáo Liễu…, nhớ các bác lao công đã giúp đỡ tận tình chúng tôi trong những ngày đầu giải phóng và thầm cảm ơn lịch sử đã dành cho tôi và bạn bè một thời khắc đáng nhớ trong cuộc đời với những kỷ niệm không bao giờ quên.