Hướng tới một xã hội được quản lý một cách có văn hóa
03/10/2014 | 1:38
Năm Giáp Ngọ (2014) với những kỳ vọng tốt đẹp về kinh tế – xã hội của đất nước và của từng người dân. Nhìn lại tình hình kinh tế – xã hội của mấy năm qua… Năm Giáp Ngọ (2014) với những kỳ vọng tốt đẹp về kinh tế – xã hội của đất nước […]
Năm Giáp Ngọ (2014) với những kỳ vọng tốt đẹp về kinh tế – xã hội của đất nước và của từng người dân. Nhìn lại tình hình kinh tế – xã hội của mấy năm qua…
Năm Giáp Ngọ (2014) với những kỳ vọng tốt đẹp về kinh tế – xã hội của đất nước và của từng người dân. Nhìn lại tình hình kinh tế – xã hội của mấy năm qua, nhất là năm 2013 với sự giảm sút về tăng trưởng kinh tế, hàng hóa tồn kho lớn, nợ công vẫn cao, bất động sản vẫn đóng băng, đời sống nhân dân, nhất là người lao động trong các doanh nghiệp, nông nghiệp vẫn còn rất khó khăn, thiên tai ngày một thêm trầm trọng, tai nạn nghiêm trọng gia tăng, lòng dân kém yên. Trong lĩnh vực xã hội cũng nảy sinh những hiện tượng gây bất bình như gian dối trong bệnh viện, vứt xác nạn nhân, bạo hành trẻ con trong nhà giữ trẻ, nạn hôi của, cướp bóc giết người, người dân lại càng thấy đau lòng. Tất cả những hiện tượng không tốt đẹp từ vĩ mô đến vi mô, cho đến những hiện tượng kém văn hóa đang diễn ra hàng ngày ở các địa phương suy cho cùng là do những bất cập trong quản lý các cấp. Đặt kỳ vọng vào năm Giáp Ngọ, chúng ta không hy vọng sẽ khắc phục hết những mặt yếu kém mà chỉ mong rằng kinh tế sẽ tăng trưởng tốt hơn, đời sống nhân dân nhất là những người lao động sẽ bớt khó khăn để có sức và động lực phát triển kinh tế, từ đó mà lành mạnh hóa đời sống xã hội.
Cách đây hơn mười năm, khi nhân loại bước sang thiên niên kỷ mới, bước sang thế kỷ XXI, cả thế giới chào đón và kỳ vọng một thời kỳ mới xán lạn của toàn cầu với xu thế toàn cầu hóa và mạng thông tin toàn cầu, từ đó năm 2005, Thomas L.Friedman cho ra cuốn sách Thế giới phẳng (The World is Flat). Nhưng qua thực tế từ những năm 2007 đến nay thế giới chẳng phẳng được bao nhiêu mà càng gập ghềnh với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã ảnh hưởng tới các quốc gia trên thế giới, từ các nước phát triển đến các nước đang phát triển, gây ra những xáo trộn lớn về kinh tế trên thế giới, hố ngăn cách kinh tế giữa các quốc gia càng sâu thêm, chênh lệch thu nhập trong từng quốc gia và giữa các quốc gia càng bị khoét sâu hơn. Từ thực tế đó, một nhà kinh tế học hàng đầu của nước Mỹ David M.Smick đã cho ra đời cuốn sách Thế giới cong (The World is curved) và đã được nhà xuất bản Thời đại cho dịch và xuất bản năm 2011. Trong lời mở đầu của nhà xuất bản Thời đại đã viết: “David M.Smick đã cố gắng vẽ ra một bức tranh toàn cầu nền kinh tế thế giới hiện nay và cho rằng sở dĩ có cuộc khủng hoảng này là do các hoạch định chính sách chưa khoa học, thiếu đầy đủ và đồng bộ nhất quán, là do các nền kinh tế không đồng đều, mâu thuẫn nhau, nhiều vấn đề khuất lấp, thậm chí còn bị che giấu”. Phải chăng, tác giả cuốn Thế giới cong nói đến hoạch định chính sách chưa khoa học, thiếu đầy đủ và đồng bộ nhất quán là những bất cập, yếu kém trong quản lý. Và cái hy vọng nóng bỏng nhất của mọi người dân nước ta hiện nay là thay đổi cách quản lý sao cho có văn hóa, có tính khoa học vì lợi ích vật chất và tinh thần của toàn thể nhân dân.
Trên thế giới, từ cổ đến kim, từ đông sang tây đã có nhiều lý thuyết quản trị ra đời và đã góp phần đáng kể cho thực tiễn quản lý kinh tế – xã hội đưa nhân loại tới văn minh như ngày nay. Đó là tư tưởng của các nhà hiền triết cổ Hy Lạp, cổ Trung Hoa đã đề xuất các lý thuyết quản lý, chủ yếu tập trung vào quản lý xã hội và xử lý các mối quan hệ giữa vua quan phong kiến với thần dân. Tới cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất thì quản lý thực sự trở thành một khoa học khi Taylor (Frederick Winslow Taylor – 1856- 1915), một nhà quản lý người Mỹ đưa ra tư tưởng quản lý theo khoa học một cách hoàn chỉnh và ông được suy tôn là cha đẻ của thuyết quản lý theo khoa học. Sau F.W.Taylor đã có nhiều nhà khoa học đi sâu vào các khía cạnh đặc thù của quản lý và hình thành các trường phái với các thuyết quản lý như thuyết Hành chính, thuyết Tổ chức, thuyết Hành vi, thuyết Quan hệ con người. Từ năm 1960 của thế kỷ XX đến nay, thế giới chuyển qua cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 3 với sự bùng nổ của máy tính, điện thoại di động và mạng thông tin toàn cầu, cũng đồng thời xuất hiện các trường phái lý thuyết khoa học quản lý mới mang tính văn hóa, tiêu biểu là thuyết Z của William Ouchi, một người Mỹ gốc Nhật, giáo sư trường đại học Havard.
Thuyết Z tạo ra nền văn hóa kinh doanh mới gọi là “nền văn hóa kiểu Z”, chỉ đạo lối ứng xử dựa trên sự gắn bó, lòng trung thành và tin cậy, được cụ thể hóa qua những biểu tượng (logo), nghi lễ, quy tắc… và cả những huyền thoại để truyền đến mọi thành viên các giá trị và niềm tin định hướng cho hành động. Thuyết Z được biết đến dưới cái tên “Quản lý kiểu Nhật” và được phổ biến khắp thế giới vào thời kỳ bùng nổ kinh tế của các nước châu Á thập niên 1980. Thuyết Z còn được đánh giá là một lý thuyết quan trọng về quản trị nhân sự hiện đại.
Nền văn hóa quản lý kiểu Z thể hiện qua các nội dung cụ thể như sau:
– Người lao động gắn bó lâu dài với công ty (làm việc suốt đời).
– Người lao động có quyền phê bình và tỏ lòng trung thực với người lãnh đạo, được tham gia vào quá trình chuẩn bị ra quyết định quản lý.
– Người lao động có tinh thần tập thể cao dù cá nhân vẫn được tôn trọng (về quyền lợi và nhân cách); phát triển tình bạn và hợp tác; có trách nhiệm tập thể và sự giám sát, đánh giá của tập thể.
– Có quyền lợi toàn cục, ngoài lương và thưởng còn có nhiều dạng phúc lợi khác, lương hưu do Công ty trực tiếp trả.
Tư tưởng cốt lõi của Thuyết Z là triết lý kinh doanh theo nguyên tắc quản lý mới, thể hiện sự quan tâm đến con người và yêu cầu mọi người cùng làm việc tận tâm với tinh thần cộng đồng; từ đó tạo nên năng suất ngày càng cao và sự ổn định của doanh nghiệp. Tuy mặt hạn chế của thuyết Z là chỉ áp dụng đối với các tổ chức kinh doanh, với môi trường bên trong các doanh nghiệp, nhưng những nội dung cốt lõi của thuyết Z thể hiện sự quan tâm đến con người, đối xử với con người một cách văn hóa nên nó có thể áp dụng cho mọi loại quản lý nói chung, kể cả quản lý xã hội. Hơn nữa, khi những người lao động được tắm mình trong môi trường quản lý có văn hóa thì sự lan tỏa và cộng hưởng của văn hóa quản lý ra ngoài xã hội càng mạnh mẽ và sâu rộng.
Chúng ta đang sống trong một thế giới đầy biến động, thời cơ và thách thức, thuận lợi và khó khăn luôn đan xen lẫn nhau, và chỉ có tài nghệ quản lý mới tranh thủ được thời cơ, vượt qua được thử thách để đạt được những điều mong muốn. Trong sự biến động của thế giới với những cuộc xung đột cục bộ, đấu tranh phe phái giữa các nhóm lợi ích trong từng quốc gia, có nơi, có lúc hết sức gay gắt và tàn độc, thì xu hướng chung của toàn cầu vẫn là hướng tới sự cầu thiện, coi trọng nhân tố con người bằng một hệ thống quản lý mang đầy bản sắc văn hóa. Riêng ở nước ta, tiếp tục đổi mới quản lý kinh tế – xã hội một cách có văn hóa sẽ cho phép phát huy sức mạnh tiềm tàng của nhân dân để xây dựng đất nước phồn vinh và bảo vệ Tổ quốc vững chắc.
Với đặc thù chính trị, kinh tế, văn hóa của nước ta hiện nay, dù quản lý nhà nước, quản lý kinh tế – xã hội hay quản lý doanh nghiệp cũng đòi hỏi phải có văn hóa quản lý. Theo chúng tôi, để nâng cao trình độ quản lý có văn hóa cần quan tâm đến một số vấn đề sau đây:
Một là, xác định đúng mục tiêu của quản lý. Quản lý, dù là quản lý vi mô hay vĩ mô thì phải đạt được mục tiêu khơi dậy được tiềm năng, trước hết là tiềm năng con người cho sự phát triển một xã hội tiến bộ, công bằng, có nếp sống văn hóa theo các chuẩn mực chung mà xã hội chấp nhận. Với mục tiêu cao cả đó thì quản lý phải trên quan điểm lấy “dân làm gốc”, coi dân là chủ thể của quản lý, là chủ đất nước, còn cán bộ, công chức nhà nước là người đại diện cho dân để quản lý các mặt đời sống kinh tế – xã hội. Phải trên quan điểm hướng thiện, khoan dung, độ lượng, quý trọng dân. Mọi hiện tượng lạm quyền, thô bạo, thậm chí độc ác với dân đều là cách quản lý vô văn hóa.
Hai là, cơ chế quản lý phải đảm bảo tính khoa học và phù hợp với thực tế, dễ hiểu và phải được công bố rõ ràng, minh bạch, công khai. Cơ chế quản lý từ pháp luật, kế hoạch, chính sách và các giải pháp quản lý phải xuất phát từ lợi ích của nhân dân, đất nước và phải được thực thi vì mục đích cao cả đó. Việc hoàn thiện cơ chế quản lý là một quá trình nhưng không tùy tiện, ngẫu hứng đưa ra những quyết định quản lý không có tính khả thi, bị phản ứng và bác bỏ khi chữ ký chưa ráo mực. Có thể có những quyết định quản lý sai lầm, và khi sai lầm thì phải mạnh dạn thừa nhận và sửa chữa kịp thời, nếu gây hại cho dân thì phải xin lỗi và bồi thường. Muốn thế cần cầu viện sự phản biện của dân, nhất là các bậc cao niên, các nhà khoa học. Và quan trọng hơn là thực hiện nhất quán, triệt để, nghiêm chỉnh cơ chế quản lý, tránh nói một đường, làm một nẻo.
Ba là, về phương thức quản lý, cần kết hợp một cách hài hòa giữa đức trị và pháp trị. Về đức trị phải coi trọng công tác giáo dục nhân cách con người ngay từ tuổi thơ. “Nhân chi sơ, tính bản thiện”, có nghĩa là mọi người khi sinh ra đều có tính “thiện” (hiền lành, nhân từ), khi lớn lên do tiếp xúc với môi trường xã hội phức tạp bên ngoài nên người ta mới thay đổi và bị tiêm nhiễm bởi cái xấu, từ đó cái “ác” mới nảy sinh trong một số người… Một môi trường giáo dục tồi, đầy rẫy sự dối trá sẽ sản sinh ra những con người gian dối, là nguyên nhân chủ yếu làm cho đạo đức xã hội xuống cấp. Giáo dục thiết thực nhất là làm cho con người biết phân biệt đúng sai để làm theo cái đúng, không chỉ tránh xa cái sai mà còn ngăn chặn, lên án cái sai, kể cả cái sai trong quản lý. Song trong một xã hội đầy phức tạp, trình độ, năng lực, lợi ích rất khác nhau thì không chỉ đức trị mà được, mà phải dùng pháp trị để hướng mọi người theo một chuẩn mực nhất định. Mục đích cao thượng của pháp luật là giáo dục, ngăn chặn, răn đe chứ không phải chủ yếu là trừng phạt.
Bốn là, nhân tố có tính quyết định đối với quản lý có văn hóa là nhân cách của người lãnh đạo, quản lý, chính họ phải là những người có văn hóa. Con người có văn hóa không phải là người học rộng tài cao, có được thế là điều quý, nhưng cái cơ bản của người quản lý biết vạch ra phương hướng và cách thức tập hợp và động viên cả tập thể hành động nhằm mục tiêu phát triển, có năng lực và uy tín thúc đẩy cả tập thể dưới sự quản lý của mình phát triển. Người lãnh đạo, quản lý phải là tấm gương đạo đức để thu phục, lôi cuốn mọi người trong tổ chức đồng hành, tự giác, hăng hái làm việc theo ý định của mình. Nhà tâm lý học người Mỹ Mary Parker Follett (1868-1933) đã nói: “Quản lý là hoàn thành công việc của mình thông qua người khác”, điều đó có nghĩa rằng, làm người quản lý không phải việc gì cũng nhúng tay vào làm mà cơ bản là biết tổ chức, hướng dẫn, động viên người dưới quyền hoàn thành công việc theo ý muốn của mình. Muốn được như thế thì người quản lý phải là người nhân ái, trung thực, nói đi đôi với làm, lắng nghe và tôn trọng ý kiến cấp dưới và người dân. Trong điều kiện trình độ dân trí ngày một lên cao cùng với hệ thống thông tin mở rộng, phong phú và đa chiều thì bất kỳ hành vi tốt xấu của người lãnh đạo, quản lý cũng được người dân tiếp nhận nhanh chóng, và sự phản ứng khen chê là chuyện bình thường. Cái tối kỵ nhất của người lãnh đạo, quản lý là sự dối trá vì sự dối trá không thể bưng bít mãi được, và khi bị bóc trần, lật tẩy thì làm cho cấp dưới, người dân mất lòng tin, và đã mất lòng tin là mất tất cả.
Bước sang một năm mới, chúng ta nâng niu những cái tốt đẹp và bỏ qua những cái không vừa lòng của năm cũ để hướng tới một năm Giáp Ngọ và các năm sau nữa khi đất nước được quản lý một cách có văn hóa, để nhân dân được sống thanh bình, đất nước nở hoa và hòa mình vào trào lưu văn hóa quản lý của toàn nhân loại.
H.V.V
Bài viết liên quan
Mẫu biểu trưng, bộ nhận diện chính thức kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam
VHO – Bộ VHTTDL đã bàn hành Quyết định số 3228/QĐ – BVHTTDL ngày 9.9.2025 về việc phê duyệt mẫu biểu trưng (logo), bộ nhận diện để sử dụng chính thức trong các hoạt động tuyên truyền kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6.1.1946 – 6.1.2026). Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký và thay thế Quyết định số 3175/QĐ-BVHTTDL ngày 4.9.2025 của Bộ trưởng Bộ VHTTDL.
Tốt nghiệp THPT 26.6.2025: Kỳ thi được toàn xã hội đặt nhiều kỳ vọng
VHO – Biến kỳ thi tốt nghiệp THPT thành “ngày hội” của người học, người dạy và cả xã hội. Đó là sự chuyển hóa từ một nền giáo dục thi cử nặng ứng thí sang nền giáo dục khai phóng và nhân văn.
Phát huy vai trò văn hóa, VHNT về giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
VHO – Thay mặt Bộ Chính trị, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa ký ban hành Chỉ thị số 42 của Bộ Chính trị về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”.
Triển khai Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có công văn 1461 /BVHTTDL-GĐ về việc triển khai Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình
Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số
Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa, con người Việt Nam thật sự trở thành sức mạnh nội sinh, tạo động lực cho phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc là nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Đây cũng chính là cơ sở quan trọng trong việc định hướng, xây dựng chính sách bảo tồn, phát huy, quảng bá giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
