Xây dựng gia đình Việt Nam trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế
03/10/2014 | 1:29
Với tư cách là hạt nhân của xã hội, gia đình là nơi sản sinh ra và nuôi dưỡng con người, duy trì và phát triển nòi giống. Ảnh minh họa Cùng với trường học, xã hội, gia đình đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc giáo dục, rèn luyện, bồi dưỡng những […]
Với tư cách là hạt nhân của xã hội, gia đình là nơi sản sinh ra và nuôi dưỡng con người, duy trì và phát triển nòi giống.
Ảnh minh họa
Cùng với trường học, xã hội, gia đình đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc giáo dục, rèn luyện, bồi dưỡng những chuẩn mực tình cảm, vun đắp nhân cách, đạo lý làm người, tạo điều kiện chắp cánh cho thế hệ tương lai của đất nước ngày càng phát triển. Những chuẩn mực giá trị tốt đẹp như lòng yêu nước, yêu quê hương, yêu thương đùm bọc lẫn nhau, thủy chung, hiếu nghĩa, hiếu học, cần cù sáng tạo trong lao động, bất khuất, kiên cường vượt qua mọi khó khăn, thử thách… được hình thành, phát triển và giữ gìn, vun đắp, phát huy trong mỗi gia đình Việt Nam. Muốn có một xã hội phát triển lành mạnh thì trước hết từng gia đình phải phát triển bền vững. Thông qua môi trường giáo dục gia đình, thế hệ trẻ được tiếp thu những tinh hoa văn hóa tốt đẹp, hình thành nhân cách, lối sống, ứng xử.
Khi đất nước ta bước vào thời kỳ đổi mới, cơ chế thị trường đã tác động mạnh mẽ tới đời sống xã hội nói chung và vấn đề gia đình nói riêng. Cơ chế thị trường đã cải biến những quan niệm cũ gắn liền với nền sản xuất nhỏ, tự cấp, tự túc; làm tăng thêm một bước tự ý thức chủ thể của con người, thúc đẩy hình thành cá nhân độc lập, đưa xã hội phát triển lên một trình độ mới, tạo ra cơ sở vật chất bảo đảm cho sự ổn định đời sống gia đình và xã hội; tạo điều kiện cho các thành viên trong gia đình thực hiện tốt hơn những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức, hình thành những giá trị đạo đức của gia đình hiện đại trong bối cảnh mới. Thực tế cho thấy, gia đình Việt Nam hiện nay đang tiếp tục kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa của gia đình truyền thống cũng như những tư tưởng tiến bộ của nhân loại: sự chung thủy giữa vợ và chồng; lòng hiếu thảo của con cháu đối với cha mẹ, ông bà; sự tôn kính, biết ơn tổ tiên; sống có nghĩa, có tình với anh em, họ hàng, làng xóm; tôn trọng và thực hiện quyền bình đẳng giới; tôn trọng nhân phẩm của mỗi cá nhân; những tư tưởng tiên tiến về giải phóng phụ nữ, chăm sóc con cái…
Đối với việc xây dựng gia đình văn hóa: Phong trào xây dựng gia đình văn hóa ngày càng phát triển cả về chiều rộng và bề sâu, thu hút nhiều gia đình sinh sống ở nông thôn, hoặc gia đình cư trú trên địa bàn dân cư tham gia. Tính đến hết năm 2012, cả nước đã có trên 1,2 triệu “người tốt, việc tốt” được suy tôn ở các cấp. Trong đó, ở cấp tỉnh có trên 249.000 người, cấp huyện trên 239.000 người và cấp xã là trên 712.000 người. Phong trào xây dựng gia đình văn hóa đã được duy trì và triển khai thực hiện có hiệu quả theo xu hướng tăng dần tỷ lệ gia đình đạt chuẩn văn hóa, đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng danh hiệu một cách bền vững, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, ổn định, tạo đà cho sự gia tăng phát triển kinh tế ở mỗi địa phương. Phong trào đã có tác động sâu sắc đến từng gia đình Việt Nam góp phần quan trọng vào việc xây dựng gia đình Việt Nam theo đường lối văn hóa của Đảng, thúc đẩy sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội Việt Nam, xóa đói giảm nghèo, bài trừ hủ tục và tệ nạn xã hội, giữ vững ổn định an ninh trật tự.
Bên cạnh những tác động tích cực thì nền kinh tế thị trường và quá trình hội nhập quốc tế đã ảnh hưởng sâu sắc đến gia đình Việt Nam, nhiều giá trị đạo đức của gia đình truyền thống bị mai một. Sự biến đổi trong quan hệ gia đình và việc thực hiện các chức năng của gia đình đang đặt gia đình Việt Nam đứng trước nhiều thách thức lớn. Trong quan hệ giữa vợ và chồng, khuynh hướng thực dụng, kết hôn vì động cơ tiền tài, địa vị, danh vọng hay tỷ lệ ly hôn, ly thân có chiều hướng gia tăng; hiện tượng “sống thử” xuất hiện và ngày càng lan rộng trong giới trẻ; những chuẩn mực đạo đức như tình nghĩa, thủy chung, hòa thuận cũng đang bị xáo trộn. Chủ nghĩa cá nhân, vị kỷ đang phát triển trong quan hệ vợ chồng, dẫn đến sự không ổn định và thiếu bền vững của nhiều cuộc hôn nhân, ảnh hưởng đến sự phát triển tâm, sinh lý bình thường của trẻ. Việc chăm sóc giáo dục con cái của cha mẹ ở nhiều gia đình bị sao nhãng do công việc bận rộn, thời gian dành gia đình ngày càng ít, dẫn đến một bộ phận thanh, thiếu niên lười lao động, ham hưởng thụ, tự tư tự lợi, vị kỷ, thiếu tinh thần trách nhiệm với xã hội, gia đình và bản thân… Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến hiện tượng bạo lực học đường và tội phạm vị thành niên ngày càng gia tăng, trở thành nỗi lo lắng, bức xúc không chỉ của gia đình mà còn là vấn nạn của xã hội.
Cùng với đó, việc xây dựng gia đình văn hóa vẫn còn một số hạn chế, bất cập như trong quá trình triển khai, nhiều địa phương vẫn còn lúng túng trong việc cụ thể hóa các tiêu chí của danh hiệu, còn xem nhẹ chưa coi trọng quy trình thủ tục bình xét công nhận gia đình văn hóa. Nhiều tệ nạn xã hội đang xâm nhập vào các gia đình, không chỉ ở khu vực thành thị mà còn cả vùng nông thôn. Nhiều giá trị văn hóa đang bị đảo lộn, nếp sống gia đình truyền thống đang có nguy cơ mai một trong khi giá trị văn hóa mới của gia đình hiện đại chưa đủ mạnh, người già neo đơn chưa được chăm sóc chu đáo, tình trạng trẻ em lang thang cơ nhỡ vẫn còn, tình trạng bạo lực gia đình vẫn tồn tại. Theo kết quả điều tra, từ đầu năm 2009 đến tháng 6/2012, cả nước có gần 179.000 vụ bạo lực gia đình và có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó chủ yếu là do nhận thức hạn chế, kinh tế khó khăn, lạm dụng rượu bia, thiếu kỹ năng ứng xử trong gia đình, sự thiếu quan tâm của chính quyền, đoàn thể khi các vụ việc bạo lực xảy ra…
Nhận thức rõ tầm quan trọng của gia đình, Đảng ta đã chủ trương phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, thích ứng với những đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ ấm của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong điều kiện hiện nay để góp phần xây dựng, củng cố gia đình, cần thực hiện có hiệu quả các giải pháp cơ bản sau:
Thứ nhất, hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về công tác gia đình, kiện toàn cơ quan chuyên trách làm công tác gia đình. Trong đó, trọng tâm là thành lập ban chỉ đạo công tác gia đình cấp tỉnh, huyện, xã. Tăng cường công tác tuyên truyền qua các phương tiện truyền thông và hoạt động giáo dục để nâng cao nhận thức của mỗi cá nhân về vị trí, vai trò của gia đình đối với sự tồn tại, phát triển của xã hội và sự thành công của sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa. Tích cực nêu gương người tốt, việc tốt, phê phán những biểu hiện không đúng trong việc xây dựng gia đình hạnh phúc, gây ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình, cảnh báo các nguy cơ và hậu quả về thói “trọng nam, khinh nữ”, làm mất cân bằng giới tính.
Trong công tác xây dựng gia đình Việt Nam, việc đẩy mạnh giáo dục là nhiệm vụ hàng đầu, qua đó cung cấp cho các thành viên gia đình những hiểu biết về chủ trương, chính sách, pháp luật liên quan đến gia đình cùng các kỹ năng sống, nhất là kỹ năng làm cha, làm mẹ, nâng cao chất lượng mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình với nhau và với cộng đồng, xây dựng gia đình là một môi trường an toàn cho trẻ em cũng như trách nhiệm của nam giới đối với công việc trong gia đình và bảo đảm quyền của phụ nữ trong gia đình.
Thứ hai, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước, chính quyền các cấp đối với công tác gia đình; nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, cộng đồng và các thành viên gia đình trong việc thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, sống có ích cho gia đình và xã hội.
Thứ ba, nâng cao trình độ dân trí của người dân, góp phần thực hiện quyền bình đẳng, thắt chặt tình yêu thương và tinh thần trách nhiệm trong gia đình; tạo cơ sở cho việc xây dựng một gia đình hòa thuận, hạnh phúc, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới và hội nhập.
Thứ tư, kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của gia đình truyền thống; tiếp thu những tinh hoa của gia đình hiện đại; góp phần ngăn chặn một cách có hiệu quả sự tấn công của tệ nạn xã hội và những nguy cơ dẫn đến sự suy thoái về đạo đức, lối sống của các thành viên trong gia đình.
Thứ năm, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách và hệ thống dịch vụ xã hội liên quan đến gia đình, đặc biệt ở những vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa, khu công nghiệp, các nơi phải nhường đất sản xuất cho đô thị hóa, phát triển công nghiệp và các hộ di dân. Tích cực thực hiện các chính sách xóa đói giảm nghèo của Nhà nước, pháp lệnh về dân số; chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, xây dựng nông thôn mới, tạo việc làm, ưu tiên các chính sách cho các gia đình nghèo, tăng cường khuyến khích kinh tế trang trại, kinh tế hộ gia đình; qua đó làm giảm bớt sự phân hóa giàu nghèo nông thôn và thành thị, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho các thành viên trong gia đình; tiếp tục thực hiện chính sách ưu đãi đối với gia đình liệt sĩ, thương binh, người có công; thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội đối với các gia đình có hoàn cảnh khó khăn đặc biệt, ở vùng sâu, vùng xa, hải đảo…
Trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế tạo ra nhiều cơ hội, điều kiện thuận lợi để gia đình phát triển, đồng thời cũng đặt gia đình và công tác gia đình trước nhiều thách thức. Do đó, xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc là động lực quan trọng quyết định sự phát triển kinh tế – xã hội, là vấn đề ngày càng có ý nghĩa, đòi hỏi sự quan tâm của toàn xã hội.
P.T.H
Bài viết liên quan
Mẫu biểu trưng, bộ nhận diện chính thức kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam
VHO – Bộ VHTTDL đã bàn hành Quyết định số 3228/QĐ – BVHTTDL ngày 9.9.2025 về việc phê duyệt mẫu biểu trưng (logo), bộ nhận diện để sử dụng chính thức trong các hoạt động tuyên truyền kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6.1.1946 – 6.1.2026). Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký và thay thế Quyết định số 3175/QĐ-BVHTTDL ngày 4.9.2025 của Bộ trưởng Bộ VHTTDL.
Tốt nghiệp THPT 26.6.2025: Kỳ thi được toàn xã hội đặt nhiều kỳ vọng
VHO – Biến kỳ thi tốt nghiệp THPT thành “ngày hội” của người học, người dạy và cả xã hội. Đó là sự chuyển hóa từ một nền giáo dục thi cử nặng ứng thí sang nền giáo dục khai phóng và nhân văn.
Phát huy vai trò văn hóa, VHNT về giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
VHO – Thay mặt Bộ Chính trị, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa ký ban hành Chỉ thị số 42 của Bộ Chính trị về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”.
Triển khai Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có công văn 1461 /BVHTTDL-GĐ về việc triển khai Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình
Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số
Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa, con người Việt Nam thật sự trở thành sức mạnh nội sinh, tạo động lực cho phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc là nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Đây cũng chính là cơ sở quan trọng trong việc định hướng, xây dựng chính sách bảo tồn, phát huy, quảng bá giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
