Giữ gìn tiếng hát ru trong đời sống xã hội đương đại hiện nay

30/08/2021 | 12:22

Cùng với các giá trị văn hóa truyền thống vẫn tồn tại, liên tục phát triển trong đời sống xã hội. Từ lâu đời, tiếng hát ru đã đồng hành trong đời sống sinh hoạt của nhân dân ta, tạo nên một ký ức văn hóa đẹp đẽ. Theo dòng chảy của thời thời gian, hát ru đã trở thành một loại hình nghệ thuật đặc trưng với những làn điệu trữ tình, sâu lắng, lời ca mộc mạc, giản dị, thiết tha, chân tình, bắt nguồn từ cuộc sống lao động cần cù, gian lao của nhân dân ta, nhưng lại có sức lay động lòng người tha thiết. Tiếng hát ru đã góp phần bồi dưỡng nên nhân cách, tâm hồn cao đẹp của các thế hệ con người Việt Nam trong quá khứ và hôm nay. Bài viết nhận diện về giá trị của tiếng hát ru và những biến đổi, cùng những thách thức đang đặt ra làm tiếng hát ru có nguy cơ sẽ biến mất trong cuộc sống thường ngày, từ đó đề xuất một số giải pháp để giữ gìn tiếng hát ru trong đời sống xã hội hiện nay.

1.Tiếng hát ru là nguồn mạch hình thành và bồi dưỡng nhân cách, tâm hồn con người Việt Nam

            Những năm gần đây, cùng với công cuộc đổi mới toàn diện của đất nước, văn hóa dân tộc ngày càng được quan tâm chú trọng, các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và phát huy, đặc biệt là các giá trị văn hóa phi vật thể. Việc khôi phục vốn văn hóa cổ truyền quý báu có nội dung lành mạnh, chứa đựng cốt cách, thuần phong mỹ tục, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, phục vụ nhu cầu về đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân là nhu cầu thiết yếu. Trong các loại hình hoạt động nghệ thuật quần chúng, hát ru là loại hình văn hóa phi vật thể có giá trị đang có nguy cơ mai một cần được bảo tồn và phát huy trong đời sống văn hóa xã hội đương đại để tiếp nối, trao truyền cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

            Hát ru là một nét sinh hoạt văn hóa, một món ăn tinh thần không thể thiếu được trong đời sống thường ngày của nhân dân ta từ ngàn đời nay. Từ các làng quê thôn dã xa xưa của Việt Nam vốn có nhịp sống thanh bình, yên ả và đầm ấm, chính là nơi đã khởi nguồn, trao truyền và nuôi dưỡng bền vững tiếng hát ru của biết bao thế hệ. Tiếng hát ru chính là kết quả của quá trình lao động nghệ thuật của người mẹ, là âm hưởng của tình yêu gia đình, quê hương, đất nước, thể hiện tình cảm nồng nàn giữa người mẹ và những đứa con, thể hiện vốn tri thức, lối sống văn hóa văn minh trong ứng xử giữa con người với con người, con người với xã hội và mang đậm ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Hát ru đã đi vào cuộc sống của nhân dân, trong mỗi gia đình, trong từng cộng đồng tạo nên sức mạnh bền vững, mang những giá trị văn hóa quý báu, cốt cách và tâm hồn của dân tộc. Cũng có khi, tiếng hát ru lại là những lời ca về thân phận con người, về nhân tình thế thái, về những mong ước giản dị của con người trong cuộc sống đời thường.

            Hát ru đã tác động vào thế giới tình cảm của trẻ thơ, hình thành nên tình yêu gia đình, yêu quê hương, đất nước, con người và thúc đẩy sự phát triển trí tuệ, nhân cách của trẻ thơ. Hát ru là môi trường nghệ thuật đầu tiên của trẻ, âm nhạc trong hát ru mang đặc trưng và truyền thống của cộng đồng. Hát ru là một phương pháp giáo dục độc đáo đặc sắc về tình yêu quê hương, đất nước, hát ru của mỗi dân tộc, của mỗi vùng miền đều mang những nét khác biệt về ngôn ngữ âm nhạc, về hình thức thể hiện. Trong thế hệ chúng ta, không mấy ai cho đến hôm nay có thể dễ quên được những lời hát ru ngọt ngào sâu lắng. Lời hát ấy có khi là một làn điệu, có khi là những câu ca dao tục ngữ, thành ngữ… nhưng mỗi khi cất lên tiếng hát ru – đó chính là giá trị nhân văn cao cả, là tâm hồn trong sáng thanh tao, là bản sắc văn hóa của người Việt Nam. Lời hát ru có thể nói về tình cha, nghĩa mẹ, về công ơn trời biển đối với cha mẹ, giáo dục trẻ thơ có lòng yêu thương sâu sắc, biết kính cha, thương mẹ, làm tròn đạo hiếu lễ, biết thương yêu kính trọng mọi người, làm những việc thiện, tránh điều sai trái:

          “Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con

           Con ơi muốn lên thân người

Lắng tai nghe lấy những lời mẹ cha…”

Cũng có khi lời hát ru là bài ca lao động:

“Con ơi con ngủ cho ngoan

Mẹ còn đi cấy lấy công chưa về…”

Từ xưa, lời hát ru có khi là một thông điệp nhắn gửi con người, phê phán thói hư tật xấu của tầng lớp vua chúa phong kiến sống xa hoa, tham nhũng:

“Con ơi nhớ lấy câu này

Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan…”

Hát ru ngày nay đã được cải biên, mang đặc trưng của các miền như ru xoan Phú Thọ là thông điệp về đạo lý, lẽ sống, tình cảm của con người:

“Chén rằng chén muối đĩa gừng

Gừng cay, muối mặn ta đừng quên nhau…”

Có những lời ru cất lên từ trên nương rẫy còn mang âm hưởng của vùng đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ:

“Ngủ ngoan A Cay ơi

Mẹ thương A Cay, mẹ thương làng đói

          Con mơ cho mẹ hạt bắp lên đầy…”

Người mẹ là người thầy đầu tiên nâng đỡ, chở che cho con người. Thông qua hát ru, những cảm xúc, mối quan hệ huyết thống về gia đình của mẹ với con hiện lên như một mạch nối truyền thống văn hóa, được biểu hiện bởi những cảm xúc và biểu hiện văn hóa nghệ thuật rất tinh tế, truyền cảm. Sinh hoạt hát ru và hát ru thể hiện sắc thái văn hóa dân tộc, có tác động tới nhân cách văn hóa của từng người mẹ, từng đứa trẻ, tiếp nối một truyền thống nhân ái, vị tha, gắn bó thân thương về đạo đức, phong cách nghệ thuật, âm nhạc. Bất kỳ ở nơi nào, lời hát ru ngân lên thật dịu ngọt, êm ái, nhẹ nhàng nhưng đằm thắm, mãnh liệt và nồng nàn tình yêu quê hương đất nước, thể hiện lòng nhân ái bao dung đối với con người.

  1. Những thách thức đang đặt ra, tiếng hát ru có nguy cơ dần biến mất trong đời sống thực tại hiện nay

Đời sống thực tại với nhiều loại hình văn hóa nghệ thuật phong phú đang diễn ra sôi động nhằm thỏa mãn nhu cầu hưởng thụ của nhân dân, nhưng có một thực tế đáng buồn hiện nay đó là: hát ru – một nét đẹp văn hóa truyền thống trong gia đình, trong cộng đồng đã có nguy cơ mai một và đang đứng trước thử thách sống còn có nguy cơ biến mất. Trong cộng đồng làng, xã: tiếng hát ru ít còn tồn tại trong mỗi gia đình; Trên sân khấu chuyên nghiệp và không chuyên – mảng đề tài hát ru trống vắng, rất ít diễn viên tìm đến và thể hiện; Trên các phương tiện nghe nhìn, những bài hát ru cổ truyền rất ít được phổ biến, còn những làn điệu ru mới xuất hiện thưa thớt, rất hiếm khi có một chương trình tổ chức biểu diễn dành riêng cho loại hình nghệ thuật hát ru. Trong sáng tác, mảng đề tài hát ru ít được quan tâm hơn trong khi đó những luồng nhạc mới theo thị hiếu công chúng thời thị trường hóa xuất hiện ngày càng nhiều.

Trong đời sống thực tiễn, mặc dù tiếng hát ru vẫn còn nguyên giá trị góp phần bồi dưỡng nhân cách, tâm hồn trẻ thơ, nhưng hiện nay nhiều người mẹ trẻ đã không quen việc ru con bằng tiếng ru, quên mất tiếng hát ru, mất đi thế mạnh của người mẹ, mất đi phương thức trao truyền tình cảm độc đáo mang bản sắc riêng của phụ nữ Việt Nam. Điều đáng buồn là vốn văn hóa cổ truyền đặc biệt là tiếng hát ru ngọt ngào êm ái nhưng có ý nghĩa sâu sắc trong đời sống xã hội đang xa dần với đời sống cộng đồng. Những biểu hiện trên đây có nguyên nhân như sau:

            Thứ nhất: Do cuộc chiến tranh xâm lược của các thế lực thù địch kéo dài trong nhiều năm đã phá vỡ nhịp sống thanh bình của các làng quê Việt Nam. Con người phải đối mặt với chiến tranh, đối mặt với thực tế đau thương mất mát và những hy sinh lớn lao, buộc họ phải lãng quên một số sinh hoạt văn hóa thường ngày đã đi sâu vào tiềm thức trong đó có cả những tiếng ru quen thuộc, thân thiết trong đời sống của mỗi gia đình, vốn đã tạo nên nét đẹp văn hóa làng quê riêng của họ.

            Thứ hai: Sự chuyển mình của đất nước trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần với cơ chế thị trường và chính sách mở cửa, bên cạnh mặt tích cực đã nảy sinh những vấn đề tiêu cực. Do nhịp sống công nghiệp hóa, hiện đại hóa và các giao lưu văn hóa rộng hơn trước rất nhiều, khả năng lựa chọn văn hóa của nhân dân rộng hơn đã đặt ra cho tiếng hát ru đứng trước nguy cơ hoặc còn, hoặc mất, thất truyền và mai một trong xu thế âm nhạc ngoại lai xâm lấn, lấn át âm nhạc truyền thống.

            Thứ ba: Trong xu thế chung toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế, quốc tế có sự mở cửa của thị trường văn hóa, văn hóa phẩm nước ngoài du nhập mạnh vào nước bằng nhiều con đường khác nhau, trong đó không loại trừ các loại hình âm nhạc ngoại lai tác động vào giới trẻ cũng làm xáo trộn, gây khó khăn để đưa tiếng hát ru vào cuộc sống đời thường.

            Thứ tư: Trên sân khấu chuyên nghiệp và không chuyên, mảng đề tài hát ru dường như không được chú ý, trong khi đó thị hiếu của một số giới trẻ lại hướng vào thị hiếu âm nhạc tầm thường, sùng ngoại, không mấy người cảm thấy yêu thích loại hình âm nhạc truyền thống này.

            Thứ năm: Một nguyên nhân sâu xa thuộc về trách nhiệm của những người làm công tác quản lý và tổ chức hướng dẫn các hoạt động văn hóa đã thiếu định hướng cụ thể kể cả trong lĩnh vực sáng tác và tổ chức biểu diễn để duy trì vốn văn hóa phi vật thể quý báu vốn đã làm giàu nên bản sắc văn hóa dân tộc mà cha ông ta đã trao truyền để lại.

  1. Một số giải pháp bảo tồn, gìn giữ và phát huy loại hình nghệ thuật hát ru

Trải qua một khoảng thời gian dài, tiếng hát ru gần như bị lãng quên, ngày nay môi trường sinh thái nhân văn xã hội đã có nhiều biến đổi tích cực. Do mục đích chấn hưng văn hóa dân tộc, chúng ta chủ trương khôi phục tiếng hát ru với nội dung lành mạnh, mang thuần phong mỹ tục, vừa giữ được bản sắc văn hóa dân tộc, vừa giữ được sắc thái cổ truyền kết hợp với nội dung mới. Việc nghiên cứu, sưu tầm bảo tồn và phục hồi hát ru là góp phần nâng cao nhận thức tư tưởng và tình cảm của nhân dân để giữ gìn vốn cổ tinh hoa của dân tộc. Chính vì vậy, vấn đề đặt ra là làm thế nào để hát ru – một loại hình sinh hoạt văn hóa truyền thống đầy chất thi vị, tinh tế trong đời sống được khẳng định gía trị đích thực, được nuôi dưỡng để trường tồn phát triển cần phải tiếp tục nghiên cứu tìm hiểu. Thực tế này đòi hỏi cần phải có những biện pháp hữu hiệu mới có thể thực hiện được bởi trên thực tế hát ru ngày nay không còn nhiều, trong khi đó lớp trẻ thì không những không mặn mà, yêu thích mà còn cảm thấy xa lạ thể loại âm nhạc truyền thống quý báu này. Vì vậy, việc quan tâm đến quá trình tồn tại và phát triển của hát ru mang ý nghĩa sâu sắc, cần có nội dung hoạt động cụ thể. Để hiện thực hóa được những nội dung này, đưa hát ru trở về với cuộc sống sinh hoạt của nhân dân nhất là giới trẻ trong thời đại ngày nay, chúng ta cần thực hiện một số nhiệm vụ sau:

  1. Tăng cường công tác tuyên truyền về việc bảo tồn, giữ gìn và phát huy thể loại hát ru truyền thống. Phải nhân rộng loại hình nghệ thuật hát ru, chuyển hóa, chuyển tải mạnh mẽ tiếng hát ru trong đời sống của nhân dân. Các ngành, các cấp có trách nhiệm tạo ra môi trường thuận lợi để nuôi dưỡng hát ru tồn tại và phát triển. Sưu tầm các các làn điệu hát ru cổ truyền của mỗi vùng, miền còn lưu giữ được để lưu giữ bảo quản, thường xuyên giới thiệu trên các phương tiện nghe nhìn, để nhân dân thưởng thức tiếp thu. Xây dựng củng cố lại sinh hoạt văn hóa ở các làng, xã ngày xưa đã có những bài hát ru cổ truyền thông qua sinh hoạt của các nhà văn hóa cộng đồng để nhân rộng ra các địa phương khác.
  2. Đưa hát ru lên sân khấu biểu diễn nghệ thuật chuyên và không chuyên đồng thời tăng cường phổ cập hát ru bằng nhiều phương thức, nhiều biện pháp. Đưa loại hình nghệ thuật hát ru, hát dân ca vào chương trình giáo dục các cấp. Chọn lọc nâng cao chất lượng loại hình nghệ thuật hát ru để đưa vào chương trình giáo dục phổ thông và giáo dục chuyên nghiệp, từ đó làm nòng cốt cho thanh niên ngoài nhà trường, ở các nhà văn hóa, câu lạc bộ và các loại hình sinh hoạt văn hóa văn nghệ khác có điều kiện tiếp thu, thể hiện.

Giải pháp bảo tồn, giữ gìn và phát huy hát ru trong đời sống xã hội đương đại hiện nay

Một là, Để hát ru tồn tại và phát triển, không phải chỉ dừng lại ở phương thức sưu tra, bảo tồn mà cần phải có phương thức phối hợp tổ chức liên hoan hội diễn thường xuyên trong các tổ chức xã hội để nuôi dưõng và phát huy, đưa hát ru trở thành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân. Trong các chương trình hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp và không chuyên cần chú ý đến hát ru, hát dân ca. Đưa hát ru vào sân khấu biểu diễn để hòa nhập với đời sống tinh thần và trở thành sinh hoạt thường nhật không thể thiếu được của cộng đồng. Đài phát thanh và đài truyền hình các cấp cần tăng thời lượng phát sóng phù hợp để giới thiệu, phổ biến nghệ thuật hát ru.

Hai là, sử dụng các thiết chế văn hóa là phương tiện để bảo tồn, nuôi dưỡng, truyền dạy hát ru. Trong công tác xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, cần chú trọng phát huy vai trò của hệ thống thiết chế văn hóa thông tin cơ sở vì đây là thiết chế gần dân nhất, lấy phương thức hoạt động của các thiết chế văn hóa thông tin cơ sở để tổ chức, phổ biến, lưu giữ và trao truyền loại hình hát ru vào đời sống sinh hoạt văn hóa của nhân dân. Gắn việc bảo tồn hát ru, hát dân ca với phong trào xây dựng gia đình văn hóa, làng văn hóa, toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa để thiết thực xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh cho nhân dân, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc .

Ba là, bồi dưỡng nguồn lực con người tham gia duy trì bảo tồn có hiệu quả tiếng hát ru trước hết phải là đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở, đoàn viên, phụ nữ, lực lượng giáo viên các cấp. Bởi chính lực lượng này làm nòng cốt trong việc sưu tầm, phổ biến nhân rộng các loại hình hát ru trong đời sống xã hội do đó cần trang bị kiến thức cơ bản để cán bộ có điều kiện hoạt động. Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh cần phối hợp với Trung ương Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam và các tổ chức đoàn thể xã hội xây dựng kế hoạch, chương trình tổ chức tập huấn hát ru theo định kỳ cho lực lượng trẻ, giới phụ nữ đặc biệt là nữ thanh niên tiền hôn nhân để tuyên truyền gía trị của hát ru, phổ biến những bài hát ru cổ truyền và những làn điệu ru mới có cải biên nâng cao.

Bốn là, Có chính sách đầu tư nguồn lực kinh phí hỗ trợ kinh phí bảo tồn, lưu giữ và phát triển loại hình này, chúng ta không thể trông chờ vào phương thức xã hội hóa mà phải có chính sách đầu tư kinh phí, nguồn lực tạo điều kiện để các cơ quan chuyên môn nuôi dưỡng và phát huy loại hình hoạt động này.

Cần phải có sự đầu tư về trí tuệ, con người và có một định hướng đúng, có cơ sở vật chất cần thiết để làm chức năng bảo tồn, phát huy loại hình hát ru. Hướng dẫn hát ru trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng để hát ru đồng hành trong đời sống nhân dân, là sinh hoạt văn hóa tinh thần không thể thiếu được trong những gia đình trẻ. Các cơ quan quản lý nhà nước chú trọng tạo điều kiện xây dựng môi trường nuôi dưỡng tiếng hát ru tồn tại, phát triển.

Bộ giáo dục đào tạo nghiên cứu đưa thể loại hát ru vào trong chương trình giảng dạy chính khóa môn nhạc ở các bậc tiểu học, trung học, đại học. Thông qua đó để bồi dưõng tư tưởng, đạo đức, lối sống lành mạnh trong sáng cho các thế hệ học sinh, sinh viên làm nền tảng để sau này tiếng hát ru sẽ tồn tại bền vững trong các gia đình trẻ, đồng hành trong đời sống sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Đây cũng là một trong những điều kiện tốt nhất để duy trì sự tồn tại và phát triển của hát ru.

– Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo hướng dẫn hoạt động văn hóa văn nghệ quần chúng trên địa bàn toàn quốc, yêu cầu các địa phương chú trọng quan tâm đến thể loại hát ru. Duy trì hát ru trong các sinh hoạt văn hóa cộng đồng từ phương thức tổ chức hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa thông tin cơ sở, thông qua sinh hoạt Câu lạc bộ gia đình văn hóa, hội diễn nghệ thuật quần chúng các cấp. Xây dựng kế hoạch tổ chức liên hoan hát ru theo lộ trình khu vực 3 năm 1 lần, toàn quốc 5 năm 1 lần để khai thác, bảo tồn, kế thừa và phát huy vốn di sản văn hóa quý báu này. Đồng thời có định hướng sáng tác cho các nhạc sỹ chuyên nghiệp và không chuyên về mảng đề tài này.

Năm là, Đẩy mạnh tuyên truyền sâu rộng không chỉ ở nhận thức của con người mà còn tạo ra môi trường nuôi dưỡng phù hợp thì tiếng hát ru mới tồn tại và phát triển. Bởi chỉ khi nào hát ru được trả về với cội nguồn của nó, của những nếp sinh hoạt đã thành truyền thống của nhân dân thì nó mới sống và phát triển đồng thời mang hơi thở, nhịp sống của thời đại. Vấn đề duy trì, bảo tồn, nuôi dưỡng hát ru, hát dân ca cần được chú trọng thường xuyên thực hiện.

Giữ gìn, bảo vệ, phát huy kế thừa có chọn lọc và đưa tiếng hát ru trở về với đời sống của nhân dân, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở ngày càng đa dạng phong phú, phù hợp với tiến trình hội nhập song vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước hiện tại và trong thời gian tới đòi hỏi sự quan tâm có trách nhiệm của các ngành, các cấp và toàn xã hội./.

TS. Trần Thị Tuyết Mai

Bài viết liên quan

Bảo tồn phát huy bản sắc văn hóa gắn với phát triển du lịch 

Đó là những gì mà Than Uyên, huyện cửa ngõ của tỉnh Lai Châu đã làm được thời gian qua, từ đó góp phần đẩy lùi những cái xấu, hủ tục lạc hậu và nhân lên những giá trị, bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của mỗi tộc người trên địa bàn.

Xem thêm

Đầu tư cho sự nghiệp văn hóa ở địa phương còn thấp

Chỉ tiêu đầu tư cho văn hóa không chỉ phản ánh chỉ số phát triển văn hóa mà còn nêu bật thực trạng thực hiện đường lối của Đảng và Nhà nước về văn hóa. Vì vậy xem xét mức đầu tư cho văn hóa là minh chứng quan trọng. Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển, đầu tư cho con người ở các địa phương.

Xem thêm

Góp ý Dự thảo Chương trình hành động phát triển du lịch giai đoạn 2021 đến 2025: Du lịch Việt Nam-Những việc cần làm để tăng tốc

Dịch bệnh đang hoành hoành khắp thế giới, chưa biết lúc nào khống chế được. Dù tìm đủ cách phục hồi, du lịch vẫn thoi thóp vì không thể mạo hiểm với sự an nguy của từng đất nước. Một điều chắc chắn, chiến thắng cuối cùng sẽ thuộc về con người. Du lịch sẽ bung ra như lò xo lâu ngày bị nén.

Xem thêm

Để văn hóa là khâu đột phá chiến lược

Nhằm triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng: “Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã xây dựng dự thảo Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030, dự kiến sẽ trình Thủ tướng Chính phủ trong năm 2021.

Xem thêm

Văn hoá- trục xuyên tâm của sự tồn vong doanh nghiệp

Văn hoá là nền tảng tinh thần và là mục tiêu, động lực điều tiết các mối quan hệ trong doanh nghiệp nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Đó cũng là những tiêu chí tiên quyết trong việc xây dựng thương hiệu cho một doanh nghiệp, giá trị sản phẩm cho người tiêu dùng, từ đó quyết định đời sống của doanh nghiệp cũng như đời sống sản phẩm được người tiêu dùng sử dụng lâu hay chóng.

Xem thêm